EU Yasimama Imara na ICC Kufuatia Vikwazo vya Marekani kwa Majaji

Utangulizi

Mnamo wiki hii, Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC) imejikuta tena katikati ya mvutano wa kisiasa baada ya Marekani kutangaza vikwazo dhidi ya majaji wake wanne. Vikwazo hivyo vinahusishwa moja kwa moja na hatua ya ICC kutoa hati za kukamatwa kwa viongozi wawili wa Israel—Waziri Mkuu Benjamin Netanyahu na aliyekuwa Waziri wa Ulinzi Yoav Gallant—kutokana na tuhuma za uhalifu wa kivita katika Ukanda wa Gaza. Pia, ICC inaendelea kuchunguza madai ya ukiukwaji wa haki za binadamu na uhalifu wa kivita uliofanywa na vikosi vya Marekani nchini Afghanistan.

Katika kujibu hatua hiyo, Umoja wa Ulaya (EU) umetangaza msimamo wake wa kuunga mkono ICC na kulaani kile kinachoelezwa kuwa ni juhudi za kuingilia uhuru wa mahakama hiyo ya kimataifa.

ICC na Muktadha wa Vikwazo

Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu ni chombo huru kilichoundwa kwa mujibu wa Mkataba wa Roma (Rome Statute), ikiwakilisha jitihada za jamii ya kimataifa kukabiliana na uhalifu mkubwa kama vile mauaji ya halaiki, uhalifu wa kivita, na uhalifu dhidi ya ubinadamu.

Marekani si miongoni mwa nchi wanachama wa ICC, na mara kadhaa imekuwa ikieleza kutoridhishwa na mamlaka ya mahakama hiyo, hasa pale inapochunguza au kutoa hati za kukamatwa dhidi ya raia wa Marekani au washirika wake wa karibu.

Msimamo wa Umoja wa Ulaya

Umoja wa Ulaya (EU) umelaani vikali hatua ya Marekani kuwawekea vikwazo majaji wanne wa Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC), hatua inayohusishwa na uamuzi wa ICC kutoa hati ya kukamatwa kwa Waziri Mkuu wa Israel, Benjamin Netanyahu, na aliyekuwa Waziri wa Ulinzi, Yoav Gallant, pamoja na uchunguzi dhidi ya Marekani kuhusu madai ya uhalifu wa kivita nchini Afghanistan.

Rais wa Tume ya Ulaya, Ursula von der Leyen, alieleza kupitia mtandao wa X kuwa ICC inapaswa kuwa huru kutekeleza majukumu yake bila shinikizo. Alisisitiza kuwa ICC ni chombo muhimu katika kuhakikisha wahusika wa uhalifu mkubwa wanawajibishwa na kutoa sauti kwa waathirika.

EU, ambayo ina nchi wanachama 27, imetoa taarifa ya pamoja kupitia Tume ya Ulaya, ikiweka wazi kuwa:

“ICC ni taasisi ya msingi ya haki za kimataifa. Msingi wa utawala wa sheria hauwezi kudhoofishwa kwa njia ya vitisho au vikwazo,”
— Ursula von der Leyen, Rais wa Tume ya Ulaya

Aidha, Rais wa Baraza la Ulaya, António Costa, alisisitiza kuwa EU “inasimama imara na ICC,” akiongeza kuwa “uhuru na uadilifu wa mahakama hiyo ni muhimu kwa utaratibu wa kimataifa wa uwajibikaji.”

Baadhi ya nchi wanachama wa EU kama Slovenia, Ubelgiji, na Ireland pia zimetoa kauli binafsi kuunga mkono ICC, huku zikionya dhidi ya mwelekeo wa kuipa adhabu taasisi ya haki ya kimataifa kwa kufanya kazi yake.

Blocking Statute: Njia ya Kisheria ya Kulinda ICC?

Kama njia ya kujibu vikwazo vya Marekani, baadhi ya nchi wanachama wa EU wamependekeza kutumika kwa kifungu maalum cha kisheria kinachojulikana kama Blocking Statute—ambacho kiliwahi kutumika dhidi ya vikwazo vya Marekani kwa Iran. Kifungu hiki kinaweza kuruhusu nchi za EU kulinda taasisi na raia wake dhidi ya athari za vikwazo visivyotambuliwa kisheria katika mfumo wa kimataifa.

Ikiwa EU itachukua hatua hii, itakuwa ni mara ya kwanza kwa kifungu hicho kutumika kwa ajili ya taasisi ya kimataifa kama ICC.

Athari na Maana kwa Haki ya Kimataifa

Tukio hili linadhihirisha mvutano unaozidi kuongezeka kati ya mataifa makubwa na taasisi huru za haki za kimataifa. Wakati Marekani inatetea haki ya kujilinda dhidi ya kile inachokiita “upendeleo wa kisiasa” wa ICC, Umoja wa Ulaya unasisitiza kuwa uwajibikaji wa kimataifa hauna mipaka ya kisiasa au kijeshi.

Kwa wachambuzi wa sheria za kimataifa, tukio hili linaweza kuwa kipimo cha uthabiti wa taasisi za haki duniani, hasa wakati ambapo migogoro mingi ya kibinadamu inaendelea kushuhudiwa.

Hitimisho

Msimamo wa Umoja wa Ulaya, kwa uongozi wa Ursula von der Leyen, unaonesha kujiamini kwa bara hilo katika kutetea misingi ya haki za kimataifa, hata mbele ya mihemuko ya kisiasa kutoka mataifa yenye ushawishi mkubwa. Kwa ICC, hali hii ni changamoto lakini pia ni fursa ya kuimarisha uhalali wake wa kimataifa.