Abuja, Juni 2025
Miaka 50 tangu kuanzishwa kwake, Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika Magharibi (ECOWAS) inajikuta katika mtihani mkubwa wa kisiasa, kiusalama na kiutendaji, huku baadhi ya wanachama wake wakijiondoa rasmi, wakikosoa mwelekeo wa jumuiya hiyo ambayo iliwahi kuwa nguzo ya ushirikiano wa kikanda barani Afrika.
Historia kwa Ufupi
ECOWAS ilianzishwa mwaka 1975 kwa lengo la kukuza ushirikiano wa kiuchumi, kurahisisha uhamaji wa watu, na kuimarisha usalama wa kikanda katika nchi za Afrika Magharibi. Katika kipindi chake cha mwanzo, ECOWAS ilichangia sana katika kuzuia migogoro, kuhimiza biashara huria, na hata kupeleka majeshi ya amani (ECOMOG) katika nchi zilizoingia katika migogoro ya ndani kama Liberia na Sierra Leone.
Mataifa Tatu Yaondoka: Mwanya wa Kifalsafa
Mwaka 2024, nchi tatu — Mali, Burkina Faso, na Niger — zilitangaza kujiondoa rasmi kutoka ECOWAS. Hatua hiyo ilichochewa na misuguano kuhusiana na vikwazo vilivyowekwa na ECOWAS baada ya mapinduzi ya kijeshi katika nchi hizo. Mataifa hayo sasa yameunda ushirikiano mpya uitwao Muungano wa Mataifa ya Sahel (Alliance of Sahel States – AES), ambao unalenga kushughulikia usalama wao wenyewe bila kuingiliwa na jumuiya ya kikanda.
Kwa mujibu wa wachambuzi, nchi hizo kuondoka unawakilisha mpasuko mkubwa wa kifalsafa — kati ya msimamo wa ECOWAS wa kuhimiza demokrasia, na mtazamo wa mataifa ya Sahel wa kutanguliza utulivu wa ndani kupitia serikali za kijeshi.
Changamoto za Ndani na Nje
1. Usalama wa Kikanda
Afrika Magharibi inakabiliwa na ongezeko la mashambulizi kutoka kwa makundi ya kigaidi kama ISWAP na Al-Qaeda katika eneo la Sahel. Mataifa kama Niger na Mali yanakabiliwa na tishio la moja kwa moja kwa raia na majeshi ya kitaifa, huku ECOWAS ikionekana kulegalega katika majibu yake ya pamoja.
2. Ushawishi wa Nje
Ushirika mpya wa AES unaungwa mkono kwa karibu na Urusi, jambo linaloibua hofu kuhusu kupanuka kwa ushawishi wa mataifa ya nje kwenye migogoro ya Afrika. Hali hii inatishia misingi ya ECOWAS kama jukwaa huru la Afrika Magharibi.
3. Ukosefu wa Imani ya Wananchi
Kuna malalamiko kwamba ECOWAS imegeuka kuwa “klabu ya marais” inayolinda maslahi ya viongozi walioko madarakani badala ya kuwakilisha wananchi wake. Wananchi katika baadhi ya nchi wanahisi jumuiya hiyo haizingatii changamoto halisi za maisha ya kila siku kama ajira, bei ya vyakula, na huduma za kijamii.
Fursa ya Kujitathmini
Licha ya changamoto hizi, ECOWAS bado ina nafasi ya kujirekebisha na kurejesha imani ya umma na wanachama wake. Miongoni mwa mapendekezo yanayotolewa na wachambuzi ni pamoja na:
- Mageuzi ya Taasisi: Kuongeza uwazi, uwajibikaji na ushirikishwaji wa wananchi katika maamuzi ya jumuiya.
- Mfumo Mpya wa Usalama wa Pamoja: Kujenga kikosi thabiti cha kanda chenye uwezo wa kukabiliana na ugaidi na migogoro ya ndani kwa ufanisi.
- Mshikamano wa Kiuchumi na Kijamii: Kuwekeza zaidi katika miradi ya maendeleo ya pamoja, ajira, na elimu, badala ya kushughulika tu na masuala ya kisiasa.
Hitimisho
Katika maadhimisho ya nusu karne, ECOWAS iko kwenye njia panda. Jumuiya hii iliyoasisiwa kwa misingi ya mshikamano, maendeleo na usalama, sasa inahitaji kufanya maamuzi magumu ili kuepuka kusambaratika. Bila mageuzi ya dhati, ushawishi wake unaweza kufifia, huku mataifa ya wanachama yakitafuta miungano mingine yenye maono tofauti.
ECOWAS bado inaweza kuwa mshikamano wa kweli kwa Afrika Magharibi — lakini ni lazima ijitafakari na kusikia sauti za wananchi wake.