Julai 2025
Na: Observer Africa | Uchumi & Uwekezaji
Utangulizi
Katika mazingira ya sasa ya kifedha duniani, ambapo fursa za kuuza kampuni kupitia soko la hisa (IPO) au kwa wanunuzi wa nje (M&A) zimepungua, kampuni nyingi za uwekezaji binafsi (private equity) zimeanza kutumia mbinu mpya. Mbinu hii inahusisha kuuza mali zao kwa kampuni zao wenyewe kupitia fedha zinazoitwa continuation funds – mapato endelevu. Hili huwapa fursa ya kuendeleza uwekezaji kwenye kampuni zinazofanya vizuri, huku wakihakikisha wanaendelea kupata ada na faida zaidi.
Katika nusu ya kwanza ya mwaka 2025, thamani ya mauzo ya aina hii imefikia zaidi ya Dola za Marekani bilioni 41. Hii ni sawa na asilimia 19 ya mauzo yote ya kampuni za uwekezaji binafsi duniani (private equity)—rekodi ya juu kabisa kuwahi kutokea.
Kwa Nini Wanafanya Hivi?
Kwanza, masoko ya hisa hayatoi fursa nyingi kama zamani. Shughuli za ununuzi na muunganiko (M&A) zimepungua kutokana na hali ya uchumi, viwango vya juu vya riba, na sera zisizotabirika.
Pili, kampuni nyingi za uwekezaji zina mabilioni ya fedha (dry powder) zilizokusanywa lakini hazijawekezwa. Hivyo, kuanzisha continuation funds huwapa njia ya kutumia fedha hizo.
Tatu, badala ya kuuza kampuni zilizofanikiwa kwa wanunuzi wa nje, wanazihamisha kwa mfuko mpya wanaousimamia wao wenyewe. Hii huwasaidia kudumisha udhibiti na kuongeza mapato.
Takwimu Muhimu
| Kipengele | Thamani / Maelezo |
|---|---|
| Mauzo ya continuation funds | Dola Bilioni 41 (Nusu ya Kwanza 2025) |
| Asilimia ya mauzo ya PE | 19% ya mauzo yote |
| Ongezeko la mwaka kwa mwaka | +60% ikilinganishwa na 2024 |
| Thamani ya soko la sekondari | Zaidi ya Dola Bilioni 100 (2025) |
Mifano Hai ya Mikataba
- Vista Equity Partners iliuza kampuni ya teknolojia (Cloud Software Group) kwa continuation fund ya Dola Bilioni 5.6.
- Inflexion Partners iliuza mali kadhaa kwa mfuko mpya wa Pauni Bilioni 2.3.
Faida Zinazosemwa
Kwa wawekezaji wa awali (LPs): Wanaweza kuchagua kuuza hisa zao na kupata fedha, au kuendelea kuwekeza katika kampuni hiyo kwa muda mrefu zaidi.
Kwa kampuni za uwekezaji (GPs): Wanaendelea kupata ada (management fees) na bonasi mpya za mafanikio, huku wakidhibiti mali zilezile.
Changamoto na Migogoro
Kwanza, kampuni zinajiuza mali—hali inayotia mashaka kuhusu haki kwa wawekezaji waliowekeza awali.
Pili, ripoti zinaonesha kuwa asilimia 42 ya mikataba hii inauzwa kwa thamani ya chini au sawa na ile ya awali. Hii inaleta mjadala kuhusu thamani halisi ya mali.
Tatu, mashirika ya udhibiti kama SEC nchini Marekani yameanza kuchunguza mbinu hizi na kuandaa kanuni mpya za uwajibikaji.
Je, Hii Ndiyo Njia Mpya ya Exit?
Soko la sekondari linaendelea kukua kwa kasi. Wataalamu wa sekta wanaamini kuwa continuation funds zitabaki kuwa chombo muhimu kwa kampuni za uwekezaji kupata mapato. Hii ni hasa wakati ambapo njia za jadi hazifanyi kazi vizuri. Hata hivyo, kunahitajika uwazi zaidi ili kuhakikisha maslahi ya wawekezaji wote yanalindwa.
*Exit – Njia au hatua ya kampuni ya uwekezaji kuuza kampuni au mali waliyowekeza ndani yake ili kupata faida.
Hitimisho
Mbinu ya kampuni za kampuni za uwekezaji binafsi – private equity kuuza mali kwa mifuko yao wenyewe imekuwa mwelekeo mkubwa wa kifedha. Hii ni katika kipindi hiki cha changamoto za uchumi duniani. Ingawa inaleta fursa mpya kwa upande wa mapato na uendelevu wa uwekezaji, inahitaji usimamizi wa karibu, uwazi mkubwa na maadili ya kibiashara. Lengo ni kuepusha kupoteza imani ya wawekezaji.
Unapofuatilia soko la mitaji, angalia si tu ukubwa wa mauzo—bali pia “ni nani anamuuzia nani… na kwa bei ipi.”